Ενδιαφέρον

Μυστηριώδες ραδιοσήμα αποκαλύπτει ασυνήθιστο ζεύγος αστέρων

today13/11/2026

Φόντο
share close

Ένα ραδιοσήμα που εμφανιζόταν με εντυπωσιακή κανονικότητα κάθε περίπου οκτώ λεπτά είχε προκαλέσει έντονο επιστημονικό ενδιαφέρον, καθώς η προέλευσή του παρέμενε ασαφής. Πλέον, οι ερευνητές κατέληξαν ότι δεν πρόκειται για κάτι εξωτικό ή τεχνητό, αλλά για ένα εξαιρετικά ασυνήθιστο ζεύγος άστρων σε απόσταση μεγαλύτερη των 10.000 ετών φωτός από τη Γη.

Το σύστημα είναι γνωστό ως GPM J071507-114153 και αποτελείται από έναν λευκό νάνο, δηλαδή το πυκνό υπόλειμμα ενός νεκρού άστρου, και έναν αστέρα τύπου G, με χαρακτηριστικά παρόμοια με εκείνα του Ήλιου. Η ανακάλυψη δίνει μια νέα εξήγηση για ένα από τα πιο αινιγματικά ραδιοαστρονομικά φαινόμενα των τελευταίων ετών.

Η ταυτότητα του μυστηριώδους σήματος

Οι τακτικοί αυτοί παλμοί ανήκουν στην κατηγορία των μεταβατικών φαινομένων μακράς περιόδου. Πρόκειται για πηγές που εκπέμπουν ραδιοπαλμούς σε χρονικά διαστήματα λεπτών ή και ωρών, σε αντίθεση με άλλες γνωστές κοσμικές πηγές που πάλλονται πολύ πιο γρήγορα.

Από τότε που καταγράφηκε το πρώτο τέτοιο φαινόμενο το 2021, έχουν βρεθεί μόλις περίπου δώδεκα ανάλογες περιπτώσεις. Η σπανιότητά τους είναι ένας από τους βασικούς λόγους που η προέλευσή τους εξακολουθεί να μελετάται εντατικά.

Στη συγκεκριμένη περίπτωση, οι επιστήμονες κατάφεραν να εντοπίσουν με μεγάλη ακρίβεια τη θέση του παλμού και να εξετάσουν το ουράνιο αντικείμενο από το οποίο προερχόταν. Αυτό τους επέτρεψε να συνδέσουν για πρώτη φορά ένα τέτοιο σήμα με έναν λευκό νάνο που βρίσκεται σε τροχιά γύρω από ένα άστρο παρόμοιο με τον Ήλιο.

Γιατί η ανακάλυψη θεωρείται εξαιρετικά απρόσμενη

Συνήθως, οι επαναλαμβανόμενοι ραδιοπαλμοί στο διάστημα συνδέονται με άστρα νετρονίων. Αυτά είναι υπερβολικά πυκνά υπολείμματα πολύ πιο μαζικών άστρων και είναι οι κλασικές πηγές των γνωστών ραδιοπαλμικών αστέρων.

Οι λευκοί νάνοι είναι πιο συχνοί στο σύμπαν, αλλά μόνο ελάχιστοι έχουν συσχετιστεί με παλμική ραδιοεκπομπή. Ακόμη πιο εντυπωσιακό είναι ότι εδώ οι παλμοί φαίνεται να σχετίζονται με έναν λευκό νάνο σε δυαδικό σύστημα με αστέρα τύπου G, κάτι που δεν είχε αναγνωριστεί ξανά με τόσο σαφή τρόπο.

Οι παρατηρήσεις έδειξαν επίσης ότι ο λευκός νάνος ολοκληρώνει μία περιστροφή κάθε 7,9 λεπτά. Για ένα αντικείμενο αυτού του μεγέθους, πρόκειται για εξαιρετικά γρήγορο ρυθμό, στοιχείο που τον καθιστά ακόμη πιο ασυνήθιστο.

Το παράξενο ζεύγος άστρων

Το ενδιαφέρον των ερευνητών δεν περιορίζεται μόνο στην ύπαρξη του λευκού νάνου. Σημαντικό ρόλο φαίνεται να παίζει και ο συνοδός του, ο οποίος είναι ένας αστέρας παρόμοιος με τον Ήλιο.

Οι επιστήμονες διαπίστωσαν ότι η δραστηριότητα του λευκού νάνου επηρεάζει άμεσα την επιφάνεια του συνοδού αστέρα. Στα δεδομένα εντοπίστηκαν μικρές αλλά μετρήσιμες διαταραχές, οι οποίες αποδίδονται σε αστρικές προεξοχές, δηλαδή σε τεράστιους βρόχους πλάσματος που εκτινάσσονται από την επιφάνεια ενός άστρου.

Αυτό το στοιχείο είναι ιδιαίτερα σημαντικό, επειδή δείχνει ότι το σύστημα δεν είναι απλώς μια παθητική πηγή παλμών. Αντίθετα, πρόκειται για ένα δυναμικό περιβάλλον όπου η αλληλεπίδραση των δύο άστρων πιθανόν συμβάλλει στην παραγωγή του ραδιοσήματος.

Τι γνωρίζουμε για τα μεταβατικά φαινόμενα μακράς περιόδου

Τα μεταβατικά φαινόμενα μακράς περιόδου συγκαταλέγονται στα πιο παράξενα αντικείμενα που έχουν αποκαλύψει τα σύγχρονα ραδιοτηλεσκόπια. Εμφανίζονται ως έντονες και εξαιρετικά εστιασμένες εκπομπές ραδιοκυμάτων, ενώ σε ορισμένες περιπτώσεις συνοδεύονται και από ακτίνες Χ.

Αυτό που τα ξεχωρίζει είναι ο ασυνήθιστα αργός ρυθμός τους. Το ταχύτερο από αυτά που έχουν καταγραφεί μέχρι σήμερα εκπέμπει κάθε 421 δευτερόλεπτα, ενώ το πιο αργό δίνει έναν παλμό διάρκειας περίπου 30 δευτερολέπτων κάθε 2,9 ώρες.

Το GPM J071507-114153 ταιριάζει σε αυτή την κατηγορία, αλλά ταυτόχρονα προσφέρει και το πιο καθαρό μέχρι τώρα παράδειγμα για το πώς μπορεί να δημιουργείται ένα τέτοιο φαινόμενο. Η σαφήνεια του σήματος επέτρεψε στους ερευνητές να ξεχωρίσουν την κίνηση του λευκού νάνου στην τροχιά του και να συνδέσουν τους παλμούς με την περιοχή γύρω του.

Η σημασία της μελέτης για την αστρονομία

Η έρευνα, που δημοσιεύθηκε στο Nature Astronomy, θεωρείται σημαντικό βήμα για την κατανόηση των πηγών ραδιοπαλμών στο βαθύ διάστημα. Μέχρι σήμερα, η φύση πολλών τέτοιων σημάτων παρέμενε αβέβαιη, με αποτέλεσμα να υπάρχουν αρκετά ανοιχτά ερωτήματα γύρω από τον μηχανισμό που τα παράγει.

Η νέα αναγνώριση ενός λευκού νάνου ως πηγής τόσο χαρακτηριστικών παλμών διευρύνει το πεδίο των πιθανών εξηγήσεων. Παράλληλα, δείχνει ότι ορισμένα φαινόμενα που παλαιότερα αποδίδονταν σχεδόν αποκλειστικά σε άστρα νετρονίων ίσως να μπορούν να προκύπτουν και σε άλλα είδη ακραίων αστρικών συστημάτων.

Η ανακάλυψη βοηθά επίσης στην καλύτερη κατανόηση της συμπεριφοράς των δυαδικών συστημάτων, ιδιαίτερα όταν ένα από τα δύο μέλη είναι ένα συμπαγές υπόλειμμα όπως ο λευκός νάνος. Η αλληλεπίδρασή του με έναν αστέρα τύπου G φαίνεται πως μπορεί να δημιουργήσει συνθήκες ικανές να παράγουν σήματα που μέχρι πρόσφατα θεωρούνταν πολύ δύσκολο να εξηγηθούν.

Τι μένει να διευκρινιστεί

Παρότι η πηγή του συγκεκριμένου σήματος έχει πλέον ταυτοποιηθεί, αρκετές λεπτομέρειες παραμένουν υπό διερεύνηση. Οι επιστήμονες προσπαθούν να κατανοήσουν ακριβώς πού παράγεται η εκπομπή, αν δηλαδή προέρχεται από την άμεση περιοχή γύρω από τον λευκό νάνο ή από τον ίδιο.

Εξετάζεται επίσης ο ρόλος που παίζει το μαγνητικό πεδίο του συστήματος και κατά πόσο οι αστρικές προεξοχές του συνοδού άστρου συνδέονται άμεσα με το μοτίβο των παλμών. Μελλοντικές παρατηρήσεις σε διαφορετικά μήκη κύματος αναμένεται να δώσουν πιο καθαρή εικόνα.

Το βέβαιο είναι ότι το GPM J071507-114153 προσφέρει ένα νέο, πολύτιμο παράθυρο στη μελέτη των ραδιοσημάτων του σύμπαντος. Και δείχνει ότι ακόμη και γνωστές κατηγορίες άστρων μπορούν, σε ορισμένες ακραίες συνθήκες, να παράγουν φαινόμενα που μοιάζουν σχεδόν ακατανόητα μέχρι να εντοπιστεί η αληθινή τους πηγή.

Συντάχθηκε από: Μιλτιάδης Σταυρίδης

Rate it