Ενδιαφέρον

Νεκρό άστρο εκπέμπει μυστηριώδη ραδιοσήματα κάθε 8 λεπτά

today20/11/2026

Φόντο
share close

Με το που διαβάζει κανείς έναν τέτοιο τίτλο, σχεδόν αυτόματα έρχεται στο μυαλό το γνωστό meme με τον παρουσιαστή του History Channel που τα αποδίδει όλα στους «εξωγήινους». Ωστόσο, όσο μυστηριώδες κι αν ακούγεται το γεγονός ότι ένα ταχύτατα περιστρεφόμενο νεκρό άστρο εκπέμπει ένα ραδιοσήμα κάθε οκτώ λεπτά, η εξήγηση μάλλον δεν βρίσκεται εκεί.

Σύμφωνα με μελέτη που δημοσιεύθηκε στο Nature Astronomy, επιστήμονες από το International Centre for Radio Astronomy Research (ICRAR) εντόπισαν ένα παράξενο αστρικό σύστημα σε απόσταση περίπου 5.000 ετών φωτός. Το σύστημα έχει την ονομασία GPM J071507−114153 και ξεχωρίζει επειδή συνδυάζει δύο πολύ διαφορετικά αντικείμενα: έναν υπερπυκνό λευκό νάνο, δηλαδή το συρρικνωμένο απομεινάρι ενός νεκρού άστρου, και ένα άστρο τύπου G, παρόμοιο με τον Ήλιο.

Ένα σύστημα που τραβά το ενδιαφέρον

Η ιδιαιτερότητα αυτού του συστήματος δεν βρίσκεται μόνο στη σύνθεσή του, αλλά κυρίως στον τρόπο με τον οποίο γίνεται αντιληπτό από τα ραδιοτηλεσκόπια. Οι αστροφυσικοί αποκαλούν τέτοια ζεύγη long-period transients, έναν όρο που χρησιμοποιείται για πηγές οι οποίες ανάβουν και σβήνουν σε ραδιοκύματα σε χρονικές κλίμακες λεπτών ή και ωρών. Πρόκειται για ένα φαινόμενο που συνεχίζει να προκαλεί αμηχανία και απορίες ακόμη και στους επιστήμονες που διαθέτουν την τεχνολογία για να το παρατηρήσουν.

Με απλά λόγια, πρόκειται για σήματα που δεν εμφανίζονται με τον σταθερό και συνεχή τρόπο που θα περίμενε κανείς από άλλες αστρονομικές πηγές. Αντίθετα, καταγράφονται ρυθμικά, διακεκομμένα και με τρόπο που παραμένει δύσκολο να ερμηνευτεί πλήρως. Αυτό είναι και το στοιχείο που κάνει τέτοια συστήματα τόσο ξεχωριστά, αλλά και τόσο αινιγματικά.

Η ανάλυση των δεδομένων

Για να καταλήξουν σε ασφαλέστερα συμπεράσματα, ο επικεφαλής συγγραφέας Sam McSweeney και η ομάδα του επεξεργάστηκαν περισσότερες από 100 ώρες ραδιοαστρονομικών δεδομένων με τη βοήθεια υπερυπολογιστή. Η ανάλυση αυτής της μεγάλης ποσότητας πληροφορίας επέτρεψε στους ερευνητές να επιβεβαιώσουν ότι οι ρυθμικοί παλμοί προέρχονται από την περιοχή γύρω από τον λευκό νάνο.

Αυτό δεν σημαίνει ότι κάθε πτυχή του φαινομένου έχει ήδη εξηγηθεί. Σημαίνει όμως ότι η προέλευση των σημάτων εντοπίζεται στο «περιβάλλον» του νεκρού άστρου, μέσα σε ένα σύστημα όπου ο λευκός νάνος συνυπάρχει με ένα άστρο παρόμοιο με τον Ήλιο. Και ακριβώς αυτή η γειτνίαση φαίνεται να παίζει καθοριστικό ρόλο στην εικόνα που λαμβάνουν οι αστρονόμοι.

Τι συμβαίνει κάθε οκτώ λεπτά

Το εντυπωσιακό στοιχείο είναι ότι το νεκρό άστρο στέλνει ένα ραδιοσήμα κάθε οκτώ λεπτά. Η περιοδικότητα αυτή είναι αρκετή για να προκαλέσει απορίες, καθώς μιλάμε για ένα αντικείμενο που έχει ολοκληρώσει τον κύκλο ζωής του ως κανονικό άστρο και έχει μετατραπεί σε λευκό νάνο, ένα εξαιρετικά πυκνό αστρικό κατάλοιπο.

Καθώς ο λευκός νάνος κινείται στην τροχιά του γύρω από το συνοδό του άστρο, περνά πίσω από τεράστιους βρόχους πλάσματος και από αστρικές προεξοχές που εκρήγνυνται από το άστρο τύπου G. Αυτή η λεπτομέρεια είναι κρίσιμη για την κατανόηση του φαινομένου, επειδή δείχνει ότι οι ραδιοπαλμοί δεν παρατηρούνται σε ένα «ήσυχο» περιβάλλον, αλλά μέσα σε μια περιοχή με έντονη μαγνητική δραστηριότητα.

Με άλλα λόγια, η κίνηση του λευκού νάνου σε σχέση με αυτά τα τεράστια μαγνητικά και πλάσματικά φαινόμενα φαίνεται να συνδέεται άμεσα με την εκπομπή που καταγράφεται από τη Γη. Οι επιστήμονες αξιοποιούν αυτές τις εκλάμψεις σαν ένα είδος εργαλείου παρατήρησης, προκειμένου να μελετήσουν τι συμβαίνει σε ένα αστρικό σύστημα που βρίσκεται χιλιάδες έτη φωτός μακριά.

Ένα παράθυρο σε βίαιες μαγνητικές καταιγίδες

Στην πράξη, οι αστρονόμοι χρησιμοποιούν αυτούς τους ραδιοπαλμούς για να «κρυφοκοιτάξουν» βίαιες μαγνητικές καταιγίδες σε ένα άστρο που μοιάζει με τον Ήλιο, αλλά βρίσκεται πολύ μακριά από εμάς. Οι τεράστιοι βρόχοι πλάσματος και οι αστρικές προεξοχές αποτελούν ενδείξεις ακραίας δραστηριότητας, και οι παλμοί που εντοπίζονται λειτουργούν σαν ένας έμμεσος τρόπος παρακολούθησης αυτών των φαινομένων.

Αυτό είναι που κάνει την ανακάλυψη ιδιαίτερα ενδιαφέρουσα: δεν πρόκειται μόνο για ένα αινιγματικό σήμα από έναν λευκό νάνο, αλλά για μια ευκαιρία να παρατηρηθεί η «διαστημική καιρική δραστηριότητα» σε ένα μακρινό αστρικό σύστημα. Αντί λοιπόν η εξήγηση να στρέφεται σε φαντασμαγορικά σενάρια, τα στοιχεία δείχνουν ότι πρόκειται για ένα πραγματικό αστροφυσικό φαινόμενο που συνδέεται με την αλληλεπίδραση δύο άστρων.

Παρότι το μυστήριο δεν έχει λυθεί πλήρως, η μελέτη δίνει μια πιο καθαρή εικόνα για την πηγή αυτών των περιοδικών ραδιοσημάτων. Το GPM J071507−114153 παραμένει ένα από τα πιο παράξενα παραδείγματα τέτοιου είδους συστημάτων, με τον λευκό νάνο και το άστρο τύπου G να συνθέτουν ένα σκηνικό όπου η έντονη μαγνητική δραστηριότητα και οι ρυθμικές εκπομπές συνυπάρχουν με τρόπο που συνεχίζει να απασχολεί την αστρονομική κοινότητα.

Συντάχθηκε από: Μιλτιάδης Σταυρίδης

Rate it